Η εικόνα σήμερα
Το φαινόμενο της έλλειψης φαρμάκων στη χώρα μας έχει πάρει διαστάσεις που ανησυχούν τόσο τους επαγγελματίες του χώρου όσο και τους ασθενείς. Παρακάτω συνοψίζουμε τα βασικά στοιχεία:
- Σύμφωνα με τον Εθνικό Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ), τον Μάρτιο 2024 είχαν καταγραφεί 233 φάρμακα σε έλλειψη — εκ των οποίων 186 σε «περιορισμένη διαθεσιμότητα».
- Σε μία τοπική έρευνα στη Θεσσαλονίκη αναφέρθηκε ότι υπάρχουν ελλείψεις σε 700-800 φάρμακα ενώ περίπου 350 δεν υπάρχουν καθόλου στα ράφια.
- Από τις αιτίες, αναφέρονται:
- η παγκόσμια έλλειψη πρώτων υλών και δραστικών ουσιών (κυρίως από Ινδία και Κίνα)
- οι παράλληλες εξαγωγές φαρμάκων (δηλαδή φάρμακα που προορίζονται για την ελληνική αγορά αλλά τελικά φεύγουν στο εξωτερικό λόγω υψηλότερων τιμών)
- η τιμολόγηση των φαρμάκων στην Ελλάδα (συνήθως χαμηλότερη απ’ ό,τι σε άλλες χώρες) που καθιστά την αγορά μας «ελκυστική» για εξαγωγές και μειώνει το κίνητρο των εταιρειών να διαθέτουν μεγάλες ποσότητες εδώ.
Το πρόβλημα εντείνεται σε περιόδους όπως ο Αύγουστος, λόγω μειωμένης παραγωγής ή αδειών των φαρμακευτικών εταιρειών.
Γιατί συμβαίνει
Αναλύοντας τις βασικές αιτίες:
- Προβλήματα στην αλυσίδα παραγωγής και εφοδιασμού
Όπως προαναφέρθηκε, η παραγωγή πολλών δραστικών ουσιών συγκεντρώνεται σε λίγες χώρες, και αν υπάρξουν καθυστερήσεις ή διακοπές (π.χ. λόγω φυσικών καταστροφών, πανδημίας, έλλειψης πρώτων υλών) τότε επηρεάζεται όλη η αλυσίδα. - Παράλληλες εξαγωγές & χαμηλή τιμολόγηση
Λόγω της «καταναλωτικής διάστασης» της ελληνικής αγοράς και των χαμηλών τιμών, φάρμακα αγοράζονται/εισάγονται για την Ελλάδα όμως τελικά εξάγονται προς αγορές με μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους. Αυτό(;) αφήνει λιγότερα αποθέματα στην εγχώρια αγορά. - Ελλείψεις λόγω μειωμένης διαθεσιμότητας από φαρμακευτικές εταιρείες
Ορισμένες εταιρείες μπορεί να αποσύρουν φάρμακα από τη χώρα ή να διατηρούν μικρότερο απόθεμα επειδή η διαχείριση γίνεται με βάση το οικονομικό όφελος, όχι μόνο την κάλυψη της ζήτησης. - Ανόμοιες ανακατανομές και διαφορές στην τοπική ζήτηση
Σε πολλές περιοχές οι φαρμακαποθήκες ή τα φαρμακεία δεν λαμβάνουν εγκαίρως τα σκευάσματα που απαιτούνται — με αποτέλεσμα ασθενείς να πηγαίνουν από φαρμακείο σε φαρμακείο.
Οι επιπτώσεις
Το να λείπει ένα φάρμακο μπορεί να έχει αρκετές σοβαρές συνέπειες:
- Ασθενείς αναγκάζονται να διακόψουν ή να αλλάξουν την αγωγή τους, κάτι που μπορεί να επηρεάσει την υγεία τους.
- Οικονομική επιβάρυνση: Αν χρειάζεται να βρει κάποιος το φάρμακο σε άλλη περιοχή ή να αγοράσει πιο ακριβό αντίστοιχο, αυξάνονται τα κόστη άμεσα ή έμμεσα.
- Δημιουργείται δυσπιστία στο σύστημα υγείας και ανασφάλεια στους ασθενείς, ιδιαίτερα σε ανθρώπους με χρόνιες παθήσεις ή ανάγκη για συγκεκριμένο σκεύασμα.
- Επιβάρυνση στα φαρμακεία και τις φαρμακαποθήκες: αυξημένες πιέσεις, περισσότερες κλήσεις από ασθενείς, πιθανή απογοήτευση πελατών.
Τι γίνεται/Τι έχει γίνει
- Το Υπουργείο Υγείας και ο ΕΟΦ έχουν συγκληθεί για ευρεία σύσκεψη και έχουν προτείνει σειρά μέτρων για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα.
- Σε κάποιες περιπτώσεις έχει αποφασιστεί προσωρινή απαγόρευση εξαγωγών συγκεκριμένων φαρμάκων ώστε να διασφαλιστεί η εγχώρια επάρκεια.
- Καλύτερη παρακολούθηση της αγοράς μέσω εθνικών και ευρωπαϊκών πλατφορμών — για παράδειγμα η νέα ευρωπαϊκή πλατφόρμα παρακολούθησης ελλείψεων.
Τι μπορεί να γίνει/Συστάσεις
- Αύξηση της διαφάνειας: οι εταιρείες και οι φαρμακαποθήκες να δηλώνουν έγκαιρα πιθανές ελλείψεις, ώστε να κινηθούν προληπτικά.
- Ρύθμιση των παράλληλων εξαγωγών: Ενίσχυση του ελέγχου για να διασφαλιστεί ότι προτεραιότητα έχει η ελληνική αγορά.
- Αναθεώρηση της τιμολόγησης: Ίσως να χρειάζεται επαναξιολόγηση της μεθόδου τιμολόγησης των φαρμάκων ώστε η αγορά να μη θεωρείται «φθηνό σημείο» για εταιρείες.
- Ενίσχυση αποθεμάτων ασφαλείας: Τα φαρμακεία, οι φαρμακαποθήκες και οι εταιρείες να διατηρούν αποθέματα για περιόδους αιχμής.
- Ενημέρωση των πολιτών: Να γνωρίζουν ότι αν υπάρχει έλλειψη ενός φαρμάκου, υπάρχει πιθανότητα υπαρκτού υποκατάστατου — να επικοινωνούν με γιατρό ή φαρμακοποιό.
Συμπέρασμα
Η έλλειψη φαρμάκων στα φαρμακεία της Ελλάδας δεν είναι απλώς «ένα μεμονωμένο περιστατικό» — αποτελεί συστηματικό θέμα που επηρεάζεται από τοπικούς αλλά και διεθνείς παράγοντες. Οι ασθενείς πρέπει να είναι ενημερωμένοι, και οι φορείς να συνεργάζονται για να διασφαλιστεί η επάρκεια των σημαντικών σκευασμάτων.